Lokalne zaopatrzenie w paliwa i energię. Obowiązek, zadanie własne, czy szansa na zwiększenie dochodów gminy? – Andrzej Zarazka

Lokalne zaopatrzenie w paliwa i energię. Obowiązek, zadanie własne, czy szansa na zwiększenie dochodów gminy?

Andrzej Zarazka

 

 

I Prawne atrybuty samorządowego gospodarowania zasobami paliw i energii

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 1998 Nr 162 poz. 1126 z późniejszymi zmianami) stwierdza, że:

  • o zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy;

  • o wszelkie sprawy o znaczeniu lokalnym, o ile nie są zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów są zadaniami własnymi gminy;

  • o do grupy zadań własnych gminy należą zadania związane z infrastrukturą techniczną (m. in. drogi, ulice, wodociągi, kanalizacje, zaopatrzenie w energię, komunikacja publiczna etc.);

  • o gmina może realizować zadania publiczne również w ramach współdziałania z innymi gminami.

Według art. 18 Ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348 z pzm) do zadań własnych władz samorządowych należy między innymi organizacja zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe. Odnosi się to zwłaszcza do:

– planowania i organizacji zaopatrzenia w paliwa i energię na obszarze gminy;

– planowania i organizacji oświetlenia miejsc publicznych, ulic, placów i dróg publicznych znajdujących się na terenie gminy;

– finansowania ogrzewania obiektów publicznych znajdujących się na terenie gminy;

– planowania i organizacji działań mających na celu racjonalizację zużycia energii, promocję rozwiązań racjonalizacji i zmniejszania zużycia energii na obszarze gminy.

Gmina realizuje te zadania:

– zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku takiego planu; z kierunkami rozwoju gminy zawartymi w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, opracowywanymi w myśl Ustawy z dnia 27 marca 2003 r.- o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. 2003 nr 80 poz. 717 z pzm), oraz;

– jako rozwinięcie strategii ochrony powietrza – programu przyjmowanego na podstawie art. 91 Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska ( Dz.U. 2001 nr 62 poz. 627 z pzm).

Według art. 19 Ustawy – Prawo energetyczne, samorząd terytorialny uchwala projekt „Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe”. Projekt ten powinien określać:

– ocenę stanu aktualnego i przewidywanych zmian zapotrzebowania na ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe;

– przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie ciepła, energii elektrycznej i paliw gazowych;

– możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów paliw i energii, z uwzględnieniem energii elektrycznej i ciepła wytwarzanych w odnawialnych źródłach energii, energii elektrycznej i ciepła użytkowego wytwarzanych w kogeneracji oraz zagospodarowania ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych;

– zakres współpracy z innymi gminami

– możliwości stosowania środków poprawy efektywności energetycznej w rozumieniu Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. – o efektywności energetycznej (Dz.U. 2011 nr 94 poz. 551 z pzm) ;

– ustalenie kierunków rozwoju i wykorzystania odnawialnych źródeł energii w rozumieniu Ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. – o odnawialnych źródłach energii (Dz.U. 2015 poz. 478 z pzm)

Projekt „założeń….” jako dokument strategii rozwoju gminy sporządza się dla jej obszaru co najmniej na okres 15 lat i aktualizuje co najmniej raz na 3 lata.

W przypadku, gdy plany rozwoju przedsiębiorstw energetycznych (lokalnych producentów energii, firm zarządzających obiektami i sieciami dystrybucyjnymi paliw i energii na obszarze gminy) nie zapewniają realizacji założeń, o których mowa w art. 19 ust. 8 w/w ustawy Prawo Energetyczne, samorząd terytorialny opracowuje projekt „Planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe”, dla obszaru gminy lub jej części. Projekt planu opracowywany jest na podstawie uchwalonych wcześniej „Założeń” i winien być z nim zgodny.

Plan zaopatrzenia energetycznego gminy powinien zawierać:

– propozycje w zakresie rozwoju i modernizacji poszczególnych systemów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, wraz z uzasadnieniem ekonomicznym;

– propozycje w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i wysokosprawnej kogeneracji;

– propozycje stosowania środków poprawy efektywności energetycznej;

– harmonogram realizacji zadań;

– przewidywane koszty realizacji proponowanych przedsięwzięć oraz źródło ich finansowania.

Dla przypomnienia: Obwieszczenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2025 r. (M.P. 2005 nr 42 poz. 562) określa odpowiedzialność za bezpieczeństwo energetyczne:

– wojewodów oraz samorządów województw – za zapewnienie warunków do rozwoju infrastrukturalnych połączeń międzyregionalnych i wewnątrz regionalnych, w tym przede wszystkim na terenie województwa i koordynacji rozwoju energetyki w gminach;

– gminnej administracji samorządowej – za zapewnienie energetycznego bezpieczeństwa lokalnego, w szczególności w zakresie zaspokojenia zapotrzebowania w energię elektryczna, ciepło i paliwa gazowe, z racjonalnym wykorzystaniem lokalnego potencjału odnawialnych zasobów energii i energii uzyskiwanej z odpadów.

II Lokalne planowanie energetyczne – aktualne wyzwanie czy zaniechanie

Zadeklarowane przez Polskę, respektowanie założeń europejskiej polityki ekologicznej i energetycznej, wzrost zainteresowania obywateli oszczędnym i racjonalnym użytkowaniem paliw i energii po części wynikającym z urynkowienia cen, wymuszają na samorządach, zainteresowanie się tą problematyką. Trwająca komercjalizacja rynku paliw i energii, sprawia, że zadania stojące przed gminami w tym zakresie nabierają na znaczeniu. Niestety planowanie energetyczne w gminie, w zakresie, w jakim opisuje to ustawa „Prawo energetyczne” nie posiada tak doniosłej rangi, jak choćby planowanie związane z zagospodarowaniem przestrzeni. Jak do tej pory realizacja obowiązków gmin w tym zakresie nie przyjęła charakteru systemowego.

Przywołane ustawowe(!) obowiązki prawne samorządu w zakresie planowania energetycznego, pomimo, że zawierają nakaz i obowiązek ich wykonania, nie znajdują swej realizacji w oczekiwanym zakresie i to zarówno w odniesieniu do ilości gmin wypełniających powyższe obowiązki, jak też „jakości” uchwalanych założeń. Pomimo, że art. 17 ustawy z dnia 8 stycznia 2010 r. – o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 21, poz. 104) zobowiązywał do uchwalenia przez gminę pierwszych „założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe”, lub ich aktualizację, w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy (zmiana weszła w życie 11 marca 2010 r. -czyli do 2012 r!), to podejście do tego obowiązku samorządów jest co najmniej zaskakujące. Wg informacji uzyskanych od Marszałka Województwa Małopolskiego dotychczas w subregionie sądeckim ten obowiązek wypełniło jedynie 8 na 39 samorządów!

Obecnie, stworzono propozycje rządowych metod sprostania przez samorządy narastającym wyzwaniom i zapotrzebowaniu lokalnego zaopatrzenie w paliwa i energię. Zalecenia sejmowe (zawarte w Ustawie o odnawialnych źródłach energii i rządowe stanowisko wyartykułowane przez Ministra Energetyki, zmierzają do powierzania planowania energetycznego w obrębie wydzielonego obszaru w gminie lub w kilku sąsiadujących gminach, wyspecjalizowanym podmiotom, tworzonym w ramach samorządowych struktur organizacyjno-administracyjnych (lokalnym centrom energetycznym w postaci spółdzielni lub klastrów energetycznych). Są to jednocześnie próby sprostania deklaracjom rządowym wobec państw Unii Europejskiej i wypełnienie zadeklarowanego innowacyjnego podejścia do ekologii i energetyki.

III Gmina inspirator czy zarządca

Samorząd gminny nie posiada pełnej kontroli nad zdarzeniami i procesami gospodarczymi jakie odbywają się na jego terenie. Pojawiające się w wielu publikacjach sformułowanie „samowystarczalność energetyczna gminy” może prowadzić do mylnych wniosków, co do rozumienia zadań gminy w obszarze jej polityki energetycznej. Planowanie i organizację zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe przez samorząd terytorialny, należy rozumieć bardziej jako tworzenie warunków do realizacji tych zadań, niż obowiązek rozwijania działalności polegającej na wytwarzaniu „na własny rachunek” paliw i energii, ich przesyłu i dystrybucji. Rozróżnić przy tym należy sferę zaopatrzenia w paliwa i energię obiektów, których właścicielem jest gmina (obiektów gminnych) i obiektów stanowiących własność odrębną – państwową, społeczną lub prywatną.

Ponadto w obszarze innowacyjności przedsięwzięć energetycznych i ekologicznych ma to o tyle znaczenie, że pewne rozwiązania gmina może wdrażać niejako bezpośrednio, zaś w obrębie własności prywatnej, zwłaszcza gospodarstw indywidualnych, działanie gminy, może polegać jedynie na stymulowaniu zachowań przy użyciu określonych instrumentów (prawnych, ekonomicznych, edukacyjnych).

Gmina w ramach planowania zaopatrzenia w paliwa, energię elektryczną i ciepło jak też w konsekwencji planowania w zakresie zwiększenia efektywności energetycznej może przykładowo przygotować programy promujące odpowiednie innowacyjne technologie lub systemy wsparcia dla proekologicznych inwestycji energetycznych, skierowanych zarówno do przedsiębiorców, jak i do konsumentów paliw i energii. Rozwiązania te pośrednio będą oddziaływały na zachowania tych podmiotów i w efekcie prowadziły do ograniczenia „ ubóstwa energetycznego gminy” , a co za tym idzie wykorzystania możliwości związanych z lokalnym i inteligentnym zarządzaniem energią.

Bardzo pozytywną tendencją jest stymulowanie powstawania lokalnych producentów energii ze źródeł odnawialnych; w oparciu o energię wiatru, wody, płytszych i głębszych warstw ziemi, fotoemisji oraz paliw alternatywnych przez np. wykorzystywanie lokalnych zasobów biomasy lub biogazu. Działania te powinny być inspirowane (systemem preferencji) przez gminę lub jednostki będące własnością gminy. W takim wypadku gmina uzyskuje znacznie większy wpływ na faktyczną sytuację paliwowo-energetyczną na swoim terenie i ostatecznie może doprowadzić do niemal całkowitego uniezależnienia się energetycznego od dostawców spoza gminy, traktując dystrybutorów zewnętrznych jedynie jako wsparcie i zabezpieczenie na wypadek awarii lokalnych instalacji gminnych.

Niezależność energetyczna gminy i lokalne zarządzanie oparte na połączeniu produkcji paliw i energii przez lokalne podmioty prywatne i publiczne umożliwia na szczeblu lokalnym planowanie (zarządzanie) energetyczne z wykorzystaniem koncepcji inteligentnych sieci energetycznych w nieporównywalnie większym zakresie niż w gminach, które takich podmiotów na swoim terenie nie posiadają.

Przygotowanie i uchwalenie założeń do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe jest podstawową formą realizacji obowiązku strategicznego planowania dla obszaru gminy zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe oraz planowania działań mających na celu promocję rozwiązań lokalnego wytwarzania i racjonalizujących zużycie energii na jej obszarze.

Naturalnie samorząd realizuje wszystkie swoje zadania przy pomocy przysługujących mu specjalistycznych narzędzi prawnych i strukturalnych, w tym podległego mu urzędu gminy oraz powoływanie instytucji celowych.

Wszystkie plany i działania w sferze energetyki powinny być tworzone w porozumieniu i po uzgodnieniach z przedsiębiorstwami energetycznymi działającymi na terenie gminy. Są one ustawowo ( Prawem Energetycznym) zobowiązane są do współpracy w tym zakresie, oraz nieodpłatnego udzielania wszelkich informacji potrzebnych gminie do realizacji swoich obowiązków.

Plany w zakresie bezpieczeństwa energetycznego opracowuje się dwuetapowo: etap 1 – opracowanie „Projektu założeń do planu zaopatrzenia gminy w paliwo i energię” etap 2 – opracowanie „Planu zaopatrzenia gminy w energię i paliwo gazowe”

Planu zaopatrzenia ( tzn. etapu 2) – można nie wykonywać wtedy, gdy władze gminy uznają ,że plany przedsiębiorstw energetycznych zapewniają w pełni realizację „projektu założeń”

Projekt założeń”, powinien określać:

  • ocenę stanu aktualnego i przewidywanych zmian zapotrzebowania i zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe;
  • przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie ciepła energii elektrycznej i paliw gazowych;
  • możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów paliw i energii, z uwzględnieniem skojarzonego wytwarzania ciepła i energii elektrycznej oraz zagospodarowania ciepła i energii elektrycznej oraz zagospodarowania ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych;
  • zakres współpracy z sąsiednimi gminami.

Należy podkreślić, że w ramach opracowywania projektu założeń przedsiębiorstwa energetyczne udostępniają nieodpłatnie zarządowi gminy informacje niezbędne do jego opracowania a zwłaszcza o aktualnym stanie i planach rozwoju zaopatrzenia obszaru gminy oraz swoje propozycje.

Dalsza droga zatwierdzania „projektu założeń” to:

  • wyłożenie do publicznego wglądu na okres 21 dni;
  • składanie wniosków, zastrzeżeń i uwag przez osoby oraz jednostki organizacyjne;
  • przekazanie „projektu założeń” do zaopiniowania przez

– samorząd województwa w zakresie koordynacji i współpracy z innymi gminami;

– wojewodów w zakresie zgodności z założeniami polityki energetycznej państwa.

Projekt „planu zaopatrzenia”: W przypadku niezgodności pomiędzy Projektem założeń a planami przedsiębiorstw energetycznych Gmina powinna przystąpić do opracowania Planu zaopatrzenia obejmującego: a) propozycje w zakresie rozwoju i modernizacji poszczególnych systemów zaopatrzenia wraz z uzasadnieniem ekonomicznym; b) harmonogram realizacji zadań; c) przewidywane koszty realizacji proponowanych przedsięwzięć oraz źródła ich finansowania.

Zarząd gminy przedstawia wojewodzie projekt planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe celem stwierdzenia zgodności z założeniami.

Założenia i sam plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe po uzyskaniu opinii i akceptacji, uchwala Rada Gminy jako jeden z dokumentów strategicznych. Treść dokumentu jest upubliczniana przez ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Województwa.

IV Cel planowania energetycznego w gminie

Opracowanie i uchwalenie przez samorząd terytorialny założeń do planu zaopatrzenia ma dwa podstawowe cele:

Po pierwsze, jest to sposób na harmonizację i ujednolicenie działań podejmowanych przez wszystkie podmioty związane z sektorem energetycznym. Założenia przygotowane i konsultowane przez gminę mają zapobiec sytuacji, w której wszystkie podmioty zaangażowane w funkcjonowanie sektora energetycznego podejmowałyby lub planowały działania wzajemnie sprzeczne. Powinno to doprowadzić do zwiększenia pozytywnych efektów działalności wszystkich zaangażowanych podmiotów poprzez ich zsynchronizowanie i wykorzystanie efektu synergii.

Po drugie, ma to służyć późniejszemu opracowaniu na ich podstawie samego lokalnego planu zaopatrzenia w paliwa i energię.

Tak więc samorząd w zakresie zaopatrzenia w energię ma pełnić rolę inspirującą i synchronizującą konkretne inicjatywy różnych podmiotów, a w sytuacji, gdy ich działania nie zabezpieczą określonych potrzeb wspólnoty samorządowej może ona zainterweniować bezpośrednio.

Powyższe wskazuje na konieczność szerokiej współpracy w zakresie realizacji zaopatrzenia w energię pomiędzy samorządami a lokalnymi przedsiębiorcami, ponieważ to przedsiębiorcy zwłaszcza z branż energetycznych dysponują zarówno wiedzą, technologiami, jak i doświadczeniem pozwalającym bezpiecznie i efektywnie wykorzystywać technologie zaliczane do ISE (Inteligentnych Systemów Energetycznych)

Zadaniem „założeń” i „planu zaopatrzenia” jest realizacja celów poprzez rozwój lokalnej gospodarki ciepłem, energią elektryczną i paliwami w gminie, głównie dla:

zapewnienia bezpieczeństwa funkcjonowania lokalnych (gminnych) i sieciowych systemów zaopatrzenia w paliwa i energię;

zaspakajania potrzeb energetycznych lokalnej gospodarki i społeczeństwa po możliwie najniższych kosztach;

minimalizacji obciążenia środowiska naturalnego

Pozytywami sporządzenia planu zaopatrzenia będzie dla:

odbiorców lokalnych (mieszkańców i jednostek gospodarczych) – lepszy dostęp do usług energetycznych,

przedsiębiorstw energetycznych – będą mogły lepiej zidentyfikować przyszły popyt na energię, co może je zabezpieczyć przed zębnymi inwestycjami podnoszącymi koszty dystrybucji;

gminy – będą kształtować swoją lokalną politykę energetyczną:

o organizując lokalne dostawy ciepła, energii elektrycznej i paliw,

o poprawiając stan środowiska naturalnego;

o wspierając rozwój lokalnej gospodarki

o zwiększając wykorzystanie lokalnych zasobów paliw i źródeł energii

o podnosząc dochody do budżetu

Konsekwencjami negatywnymi braku założeń oraz planu zaopatrzenia mogą być:

trudności potencjalnych odbiorców energii elektrycznej i paliwa gazowego z przyłączeniem do sieci,

brak wpływu na wysokość opłat ponoszonych przez lokalnego odbiorcę za przyłączenie do sieci

utrudnienia w dostępie do funduszy unijnych na modernizację i rozwój gminy.

zahamowanie (załamanie) lokalnego rozwoju gospodarczego na skutek „ubóstwa energetycznego”

negatywna ocena władz gminy przez lokalna społeczność

V Podnoszenie efektywności energetycznej – nowy obowiązek samorządów

Nowym obowiązkiem gminy wprowadzonym przez Ustawę z dnia 15 kwietnia 2011 r o Efektywności Energetycznej (Dz.U. 2011 nr 94 poz. 551 z późn zmianami), a bezpośrednio związanym z planowaniem i organizacją zaopatrzenia w paliwa, ciepło i energię elektryczną jest wskazanie w jej art. 18 ust. 1 pkt 4 na obowiązek planowania i zorganizowania działań mających na celu racjonalizację zużycia energii i promocję rozwiązań zmniejszających zużycie energii na obszarze gminy. Działania samorządu sprowadzają się do wdrażania racjonalizacji wydatków podmiotów podległych gminie, poprzez wymianę oświetlenia na energooszczędne, ocieplenie lub docieplenie budynków, wykorzystywanie bardziej efektywnych form oświetlenia ulicznego bądź zastosowanie bardziej ekonomicznych środków transportu publicznego. Działania te samorządy powinny realizować jako pierwsze a poprzez to udzielać dobrego przykładu zarówno przedsiębiorcom, jak i mieszkańcom gminy.

Wszystkie działania w zakresie racjonalizacji zużycia energii powinny być ściśle powiązane z planowaniem zaopatrzenia w energię i przygotowywane wspólnie z nim. Oba działania przenikają się i mają na siebie znaczny wpływ, ponadto powinny być komplementarne względem siebie i uzupełniać się nawzajem.

Jednym z możliwych sposobów, rzeczywistej racjonalizacji zużycia, jest inteligentne opomiarowanie i możliwości sprawniejszego zarządzania zużyciem energii, które się z nim wiążą. Istnieje możliwość zastosowania inteligentnego opomiarowania u podmiotów bezpośrednio im podległych, a poprzez to racjonalizację wykorzystania przez nie paliw i energii elektrycznej. Jednak nie powinny ograniczać się wyłącznie do działań odnoszących się do podmiotów, na które mają bezpośredni wpływ, lecz działać także jako organizator i promotor pewnych zachowań wśród członków wspólnoty samorządowej i zarówno poprzez programy edukacyjno – informacyjne, jak i programy bezpośredniego wsparcia rozwoju i zakupu odpowiednich technologii, promować koncepcje inteligentnych sieci elektroenergetycznych, inteligentnego opomiarowania oraz racjonalnego zarządzania zużyciem energii na swoim terytorium

VI Rola Planu Zaopatrzenia w paliwa i energię w rozwoju gospodarczym gmin

VI.1 Jako atrybut lokalnego ładu energetycznego.

Głównymi atrybutami ładu energetycznego tworzonego przez plany zapotrzebowania na obszarze gminy są:

skoordynowanie planów rozwoju lokalnych przedsiębiorstw energetycznych ze strategią rozwoju społeczno-gospodarczego gminy przez dochodzenie do konsensusu w zakresie dostosowania planów przedsiębiorstw do celów strategicznych gminy;

współdziałanie z wszystkimi podmiotami lokalnego rynku paliw i energii na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe;

otwieranie lokalnego rynku paliw i energii na zasady zdrowej konkurencji, ● zharmonizowanie i zintegrowanie działań na lokalnym rynku energii zgodnie z wymogami otoczenia prawnego (prawo energetyczne, ekologiczne, antymonopolowe itp.).

możliwość realnego wpływu i dbanie o interes społeczny (rozumiane jako bezpieczeństwo energetyczne, koszty usług energetycznych, ochrona środowiska, rynek pracy itp.)

ustalenie dla obszaru gminy obiektywnych, przejrzystych i publicznie znanych kryteriów podziału części lokalnego rynku energii między lokalne systemy energetyczne.

VI.2 Jako element strategii rozwoju gminy

Plany zaopatrzenia gmin w paliwa i energię występują w funkcjonalnym i prawnym otoczeniu różnorodnych aspektów rozwoju gminy. Stanowią element dokumentów strategicznych wraz z:

Planem społeczno-gospodarczym rozwoju gminy;

Miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego gminy;

planami rozwojowymi odbiorców i użytkowników energii (przedsiębiorstw, mieszkańców);

planami rozwojowymi przedsiębiorstw energetycznych wchodzących w skład krajowych systemów wytwarzania i dystrybucji

Wszystkie te plany mają wspólne cechy, a mianowicie:

przewidywany zakres zapotrzebowania paliw, ciepła i energii elektrycznej;

skatalogowane przedsięwzięcia w zakresie modernizacji, rozbudowy albo budowy systemów lokalnej produkcji paliw, generacji energii i systemów dystrybucyjnych;

przedsięwzięcia racjonalizujące zużycie paliw i energii u odbiorców;

przewidywany sposób finansowania inwestycji

przewidywane przychody z realizacji założonych planów;

Zebranie ww. elementów, poddanie ich wielowariantowej analizie oraz wybór optymalnego wariantu planu zaopatrzenia stanowi główne zadanie dla autorów planu.

VI.3 Gmina jako „mediator”

Gmina powinna godzić rozbieżne interesy uczestników rynku energii, pełniąc niejako rolę „lokalnego regulatora” Tworząc plan zaopatrzenia i reprezentując w nim interes publiczny powinna stworzyć podstawy bezpiecznego, przyjaznego środowisku i akceptowalnego społecznie systemu zaopatrzenia w energię. Gmina uchwalając plan zaopatrzenia musi pogodzić sprzeczne interesy producentów i dystrybutorów energii oraz użytkowników energii, jako dwóch stron: podażowej (sprzedających) i popytowej (kupujących) na lokalnym rynku energii, z których jeden chce najdrożej sprzedać a drugi najtaniej kupić Dlatego powinna tak zorganizować i zaplanować kształt lokalnego systemu energetycznego by obie strony czuły, że w imię interesu publicznego wypracowany kompromis jest najlepszy dla obu stron.

VI.4 Gmina jako „stymulator”

Niezależnie od funkcji „godzącego” dwie strony rynku energii przez gminę, musi ona stymulować i dążyć do wykształcenia zasad obowiązujących w gospodarce wolnorynkowej, które sprzyjają interesowi publicznemu, jak:

1. dążenie do stworzenia w skali lokalnej konkurencyjnych rynków paliw i energii;

2. możliwość wyboru dostawców paliw i energii według;

uznania samych użytkowników (zasada TPA);

  • określonych zasad zarządzania podażą (zasada SSM),
  • określonych zasad zarządzania popytem (zasada DSM),
  • planowania wg najmniejszych kosztów (zasada LCP).

VI. 5 Gmina jako „koordynator”

Optymalizację planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe można osiągną poprzez:

  • a. zintegrowane planowanie zasobami energii (stroną podażową i popytową);
  • b. stymulowanie rozwoju programu racjonalizacji użytkowania energii;
  • c. stymulowanie budowy nowych źródeł i sieci energetycznych;
  • d. osiąganie standardu emisji zanieczyszczeń w systemach energetycznych;
  • e. wykorzystywanie tych źródeł ciepła i energii elektrycznej, które już są opłacalne;
  • f. tworzenie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych dla rozwoju źródeł maksymalnie ograniczających negatywne oddziaływanie na środowisko naturalne;
  • g. zwiększenie udziału wykorzystania lokalnych paliw alternatywnych, odnawialnych i niekonwencjonalnych źródeł energii
  • h. pobudzenie lokalnego rozwoju gospodarczego w formie umożliwienia:

– tworzenia nowych miejsc pracy,

– pomocy w restrukturyzacji rolnictwa,

– obniżki kosztów działalności gospodarczej;

VI. 6 Gmina jako „weryfikator”

Jak każde opracowanie strategiczne, planistyczne, plan zaopatrzenia wymaga stałego monitorowania i co jakiś czas powinien być weryfikowany, Zgodnie z zaleceniami Ustawodawcy kolejne jego wersje przygotowywane powinny być nie rzadziej niż co 5 lat.

VII. Instalacje wykorzystujące oze – obowiązek, moda czy biznes?

Ustawa z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dziennik Ustaw 2016 poz. 925), obowiązująca od 1 stycznia 2017 r. w pełnym zakresie, od momentu rozpoczęcia procesu legislacyjnego budziła i budzi wiele emocji. Dyskusje trwają nadal. Odnoszą się głównie do ogólnej kwestii gospodarowania energią z OZE:

– na własny użytek przez samych jej użytkowników (prosumentów) przez inwestowanie w mikroinstalacje generacji energii;

– w ramach gospodarczych przedsięwzięć wspólnych, grupy inwestorów (członków spółdzielni energetycznych) w formie zaangażowania własnych środków w małe instalacje wytwarzania oraz dystrybucję energii w tym pozyskiwanej z OZE;

– w ramach systemu lokalnej szerokiej współpracy (klastrów energii) i stworzenia lokalnego obszarowo systemu produkcji i użytkowania energii elektrycznej.

O prosumentach, spółdzielniach energetycznych, klastrach energii i jak może wyglądać ich przykładowa struktura – o tym poniżej:

VII.1. Ogólne uregulowania prawne od 2017 r wg nowelizacji Ustawy o OZE.

Zasady prawne i uregulowania odnoszące się do wytwarzania energii z oze są dokładnie sprecyzowane w art. 3 ustawy o OZE:

Art. 3.

Podjęcie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii wymaga uzyskania koncesji na zasadach i warunkach określonych w ustawie – Prawo energetyczne, z wyłączeniem wytwarzania energii elektrycznej:

1) w mikroinstalacji;

2) w małej instalacji;

3) z biogazu rolniczego;

4) wyłącznie z biopłynów… ”

Natomiast w art. 2 ustawy o OZE wprowadzając normy prawne zdefiniowano, że

Prosument to :

„… 27a) prosument – odbiorcę końcowego dokonującego zakupu energii elektrycznej na podstawie umowy kompleksowej, wytwarzającego energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii w mikroinstalacji w celu jej zużycia na potrzeby własne, niezwiązane z wykonywaną działalnością gospodarczą regulowaną ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.2)), zwaną dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej…”

Spółdzielnia Energetyczna to:

„…33a) Spółdzielnia energetyczna – spółdzielnię w rozumieniu ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 21), której przedmiotem działalności jest wytwarzanie:

a) energii elektrycznej w instalacjach odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10 MW lub

b) biogazu w instalacjach odnawialnego źródła energii o rocznej wydajności nie większej niż 40 mln m3 lub

c) ciepła w instalacjach odnawialnego źródła energii o łącznej mocy osiągalnej w skojarzeniu nie większej niż 30 MWt

i równoważenie zapotrzebowania, dystrybucji lub obrotu energii elektrycznej, biogazu lub ciepła na potrzeby własne spółdzielni energetycznej i jej członków, przyłączonych do zdefiniowanej obszarowo sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej o napięciu niższym niż 110 kV lub dystrybucyjnej gazowej lub siec….i”

Klaster Energii to:

„….15a) klaster energii – cywilnoprawne porozumienie, w skład którego mogą wchodzić osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki naukowe, instytuty badawcze lub jednostki samorządu terytorialnego, dotyczące wytwarzania i równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji lub obrotu energią z odnawialnych źródeł energii lub z innych źródeł lub paliw, w ramach sieci dystrybucyjnej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV, na obszarze działania tego klastra nieprzekraczającym granic jednego powiatu w rozumieniu ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1445 i 1890) lub 5 gmin w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446); klaster energii reprezentuje koordynator, którym jest powołana w tym celu spółdzielnia, stowarzyszenie,

fundacja lub wskazany w porozumieniu cywilnoprawnym dowolny członek klastra energii, zwany dalej „koordynatorem klastra energii…”.

W ustawie o OZE zdefiniowano także inne istotne dla rozwoju energetyki lokalnej pojęcia, takie jak:

„… Art. 2

Użyte w ustawie określenia oznaczają:

18) mała instalacja – instalację odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 40 kW i nie większej niż 200 kW, przyłączoną do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV lub o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu większej niż 120 kW i nie większej niż 600 kW;

19) mikroinstalacja – instalację odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 40 kW, przyłączoną do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV lub o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu nie większej niż 120 kW;

22) odnawialne źródło energii – odnawialne, niekopalne źródła energii obejmujące energię wiatru, energię promieniowania słonecznego, energię aerotermalną, energię geotermalną, energię hydrotermalną, hydroenergię, energię fal, prądów i pływów morskich, energię otrzymywaną z biomasy, biogazu, biogazu rolniczego oraz z biopłynów;

39) wytwórca – podmiot, który ma siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wytwarzający energię elektryczną lub ciepło z odnawialnych źródeł energii lub wytwarzający biogaz rolniczy w instalacjach odnawialnego źródła energii znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w wyłącznej strefie ekonomicznej;,

Tak więc, biorąc pod uwagę przytoczone wcześniej i obowiązujące na dzień dzisiejszy uregulowania prawne można zdefiniować następujących uczestników lokalnego rynku energii:

VII.1.1 Prosument

Prosumentem może zostać każdy odbiorca końcowy (osoba fizyczna, prawna, organizacja samorządowa, społeczna, kościelna), który zdecyduje się na wykonanie i eksploatację mikroinstalacji odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 40 kW lub o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu nie większej niż 120 kW. Instalacja wytwarzająca energię elektryczną powinna być przyłączona do krajowej sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV. Prosument zgodnie z regulacjami tej ustawy ma obowiązek rozliczać produkcję energii z tzw. „sprzedawcą zobowiązanym” wskazanym przez organ państwowy – Prezesa Urząd Regulacji Energetyki. Szczegółowe unormowania ustawowe zamieszczone są w:

„…Art. 4.

1. Sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, dokonuje rozliczenia ilości energii elektrycznej wprowadzonej przez prosumenta do sieci elektroenergetycznej wobec ilości energii elektrycznej pobranej z tej sieci w stosunku ilościowym 1 do 0,7 z wyjątkiem mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW, dla których ten stosunek ilościowy wynosi 1 do 0,8.

2. Rozliczenia ilości energii, o której mowa w ust. 1, dokonuje się na podstawie wskazań urządzenia pomiarowo-rozliczeniowego dla danej mikroinstalacji.

3. Sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, dokonuje rozliczenia ilości energii elektrycznej wprowadzonej i pobranej z sieci przez prosumenta, na podstawie wskazań urządzenia pomiarowo–rozliczeniowego dla danej mikroinstalacji, po uzyskaniu danych pomiarowych od operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, przekazanych przez tego operatora w taki sposób aby ilość wprowadzonej i pobranej przez prosumenta energii była rozliczona po wcześniejszym sumarycznym bilansowaniu ilości energii z wszystkich faz dla trójfazowych mikroinstalacji.

4. Od ilości rozliczonej energii elektrycznej, w sposób, o którym mowa w ust. 1, prosument nie uiszcza:

1) na rzecz sprzedawcy, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, opłat z tytułu jej rozliczenia;

2) opłat za usługę dystrybucji, których wysokość zależy od ilości energii elektrycznej pobranej przez prosumenta; opłaty te są uiszczane przez sprzedawcę, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, wobec operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, do sieci którego przyłączona jest mikroinstalacja.

5. Rozliczeniu podlega energia elektryczna wprowadzona do sieci nie wcześniej niż na 365 dni przed dniem dokonania odczytu rozliczeniowego w bieżącym okresie rozliczeniowym. Jako datę wprowadzenia energii elektrycznej do sieci w danym okresie rozliczeniowym przyjmuje się datę odczytu rozliczeniowego, na podstawie którego określana jest ilość energii elektrycznej wprowadzonej w całym okresie rozliczeniowym.

6. Sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, informuje prosumenta o ilości rozliczonej energii, o której mowa w ust. 1, zgodnie z okresami rozliczeniowymi przyjętymi w umowie kompleksowej.

7. W zakresie nieuregulowanym ustawą do rozliczenia, o którym mowa w ust. 1, w przypadku prosumenta będącego konsumentem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 i 585) stosuje się przepisy o ochronie praw odbiorcy końcowego oraz przepisy dotyczące ochrony konsumenta.

8. Wytwarzanie i wprowadzanie do sieci energii elektrycznej, o której mowa w ust. 1, nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

9. Wprowadzanie energii elektrycznej do sieci, a także pobieranie tej energii z sieci, o których mowa w ust. 1, nie są świadczeniem usług ani sprzedażą w rozumieniu ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2016 r. poz. 710).

10. Pobrana energia podlegająca rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1, jest zużyciem energii wyprodukowanej przez danego prosumenta w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2014 r. poz. 752, z późn. zm.3)).

11. Nadwyżką ilości energii elektrycznej wprowadzonej przez prosumenta do sieci wobec ilości energii pobranej przez niego z tej sieci dysponuje sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, w celu pokrycia kosztów rozliczenia, w tym opłat, o których mowa w ust. 4.

12. Nadwyżka ilości energii elektrycznej, o której mowa w ust. 11, nie stanowi przychodu w rozumieniu ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 851, z późn. zm.4)).

Art. 5.

1.Wytwórca energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w mikroinstalacji, będący:

1) prosumentem,

2) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

– informuje operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, do którego sieci ma zostać przyłączona mikroinstalacja, o:

1) terminie przyłączenia mikroinstalacji,

2) lokalizacji przyłączenia mikroinstalacji,

3) rodzaju odnawialnego źródła energii użytym w tej mikroinstalacji,

4) mocy zainstalowanej elektrycznej mikroinstalacji

nie później niż w terminie 30 dni przed dniem planowanego przyłączenia mikroinstalacji do sieci operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego

VII.1.2 Spółdzielnia energetyczna

Spółdzielnia energetyczna to samodzielna organizacja gospodarcza (przedsiębiorca) założona przez osoby fizyczne oraz prawne, która na wydzielonym obszarze podejmują się produkcji energii z instalacji oze a także stworzenia i ewentualnego zarządzania na danym terenie wydzielonym lokalnym systemem zaopatrzenia w energię. Szczegółowe unormowania ustawowe zamieszczone są w:

.. Art. 7.

Działalność gospodarcza w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w małej instalacji, zwana dalej „działalnością gospodarczą w zakresie małych instalacji”, jest działalnością regulowaną w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i wymaga wpisu do rejestru wytwórców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie małych instalacji, zwanego dalej „rejestrem wytwórców energii w małej instalacji…”.

„…Art. 38b.

1. Prezes URE, na wniosek spółdzielni energetycznej, może uznać, że system jest zamkniętym systemem dystrybucyjnym, jeżeli:

1) system ten dostarcza energię elektryczną wyłącznie do członków spółdzielni energetycznej lub operatora tego systemu lub

2) liczba użytkowników systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego jest mniejsza niż 1000

oraz z systemu tego są zaopatrywani wyłącznie odbiorcy, którzy zawarli umowy kompleksowe.

2. Spółdzielnia energetyczna albo podmiot wykonujący na rzecz spółdzielni energetycznej zadania operatora zamkniętego systemu dystrybucyjnego jest zwolniony z obowiązku:

1) przedkładania taryfy do zatwierdzenia, o ile nie zawiera ona opłat wyższych niż suma cen i stawek opłat wynikających z taryf właściwych dla danego typu odbiorcy, zatwierdzonej przez Prezesa URE operatorowi systemu dystrybucyjnemu lub sprzedawcy zobowiązanego, na obszarze działania tego podmiotu, w poprzednim roku kalendarzowym;

2) opracowywania i przedkładania do zatwierdzenia planów rozwoju;

3) przyłączania nowych odbiorców, z wyłączeniem odbiorców końcowych wnioskujących o przyłączenie do sieci operatora systemu dystrybucyjnego za pośrednictwem sieci spółdzielni energetycznej albo podmiotu wykonującego na rzecz spółdzielni energetycznej zadania operatora zamkniętego systemu dystrybucyjnego;

4) opracowywania instrukcji ruchu i eksploatacji sieci w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne;

5) opracowywania, aktualizacji i udostępniania odbiorcom oraz ich sprzedawcom standardowych profili zużycia.

3. Do podmiotu wykonującego zadania operatora zamkniętego systemu dystrybucyjnego stosuje się przepis art. 9d ustawy – Prawo energetyczne w zakresie dotyczącym przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo w rozumieniu przepisów prawa energetycznego.

4. Operator systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, z którym zamierza współpracować spółdzielnia energetyczna, jest obowiązany do zawarcia umowy o świadczenie usług dystrybucji, o której mowa w art. 5 ustawy – Prawo energetyczne.

5. Z uwzględnieniem ust. 2 pkt 1, do zamkniętego systemu dystrybucyjnego nie stosuje się przepisów wydanych na podstawie art. 46 ust. 3 i 4 ustawy – Prawo energetyczne, w szczególności w zakresie zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną.

6. Obszar działania zamkniętego systemu dystrybucyjnego energii ustala się na podstawie miejsc przyłączenia wytwórców i odbiorców energii będących członkami spółdzielni energetycznej.

7. Zamknięty system dystrybucyjny nie może posiadać połączeń z sąsiednimi krajami….”

VII.1. 3 Klaster energii

Klaster energii to porozumienie cywilnoprawne w skład, którego mogą wchodzić osoby fizyczne, osoby prawne, oraz instytuty badawcze lub jednostki samorządu terytorialnego, których siedziby są skoncentrowane na danym obszarze geograficznym. Porozumieniem cywilnoprawnym – zgodnie z językowym znaczeniem tego terminu – może być zarówno umowa nienazwana, jak i umowa spółki cywilnej czy nawet spółki handlowej.

Celem porozumienia cywilnoprawnego powołującego klaster energii musi być równoważenie zapotrzebowania, generacja (wytwarzanie), dystrybucja lub obrót, paliwami lub energią z OZE lub z innych źródeł. Odbywać się to powinno, w przypadku energii elektrycznej w ramach sieci dystrybucyjnej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV. Jednocześnie, działalność w ramach klastra, obok w/w ograniczenia technicznego (w postaci napięcia sieci dystrybucyjnej), musi być ograniczona geograficznie. Obszar działania klastra nie może przekraczać granic jednego powiatu lub 5 gmin. Z zakresu działalności klastra wyłączona jest działalność obejmująca połącznia z sąsiednimi krajami. Szczegółowe unormowania ustawowe zamieszczone są w:

„…Art. 38a.

l. Wykonywanie działalności gospodarczej, o której mowa wart. 32 ust. l ustawy – Prawo energetyczne, w ramach klastra energii jest realizowane w ramach koncesji wydanej dla koordynatora klastra energii lub w ramach wpisu koordynatora klastra energii do rejestru, o którym mowa w art. 7 lub art. 23 lub art. 34.

2. Do koordynatora klastra energii stosuje się przepis art. 9d ustawy – Prawo energetyczne w zakresie dotyczącym przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo w rozumieniu przepisów prawa energetycznego.

3. Operator sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej, z którą zamierza współpracować klaster energii jest obowiązany do zawarcia z koordynatorem klastra energii umowy o świadczenie usług dystrybucji, o której mowa w art. 5 ustawy – Prawo energetyczne.

4. Obszar działania klastra energii ustala się na podstawie miejsc przyłączenia wytwórców i odbiorców energii będących członkami tego klastra.

5. Działalność klastra energii nie może obejmować połączeń z sąsiednimi krajami….”

Klaster energii reprezentowany jest przez koordynatora, którym może być powołana w tym celu spółdzielnia, stowarzyszenie, fundacja lub wskazany w porozumieniu cywilnoprawnym dowolny członek klastra energii. Koordynator klastra reprezentuje klaster energii bez bliższego sprecyzowania ustawowego zakresu i zasad tej reprezentacji (w szczególności w sytuacji, gdy klaster energii miałby być umową nienazwaną). Wobec tak ogólnego uregulowania funkcji koordynatora klastra, zasadne wydaje się uregulowanie zadań związanych z przedmiotową funkcją w ewentualnym porozumieniu tworzącym klaster energii. Odnosi się to zwłaszcza do zasady wykonywania koncesjonowanej działalności gospodarczej wg wskazań art. 32 ust. 1 Prawa energetycznego (m.in. w zakresie wytwarzania jak też ewentualnej dystrybucji energii elektrycznej). W ramach klastra energii jest to realizowane w formie koncesji wydanej dla koordynatora klastra lub w ramach wpisu koordynatora klastra do rejestru działalności regulowanej. Wobec powyższego, w przypadku klastrów, w których prowadzone jest wytarzanie oraz ewentualnie obrót energią, będzie to możliwe w ramach wpisu do rejestru działalności regulowanej koordynatora klastra. Natomiast prowadzenie jednoczesnej aktywnej działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej do odbiorców, przy zastrzeżeniu ograniczenia ich liczby będzie wymagane uzyskanie właściwej koncesji.

VII.2. Wytwarzanie czy dystrybucja

W uzasadnieniu do ustawy, potocznie zwanej ustawą o odnawialnych źródłach energii zawarto stwierdzenie, że państwo wspiera wytwarzanie energii z oze poprzez stworzenie gwarancji zakupu każdej ilości energii wytwarzanej w instalacjach oze. Szczegółowe unormowania ustawowe zamieszczone są w:

„… Art. 40.

1. Obowiązek zakupu energii elektrycznej, o którym mowa w art. 41 ust. 1, w art. 42 ust. 1 oraz art.92 ust. 1, wykonuje wyznaczony przez Prezesa URE sprzedawca energii elektrycznej, zwany dalej „sprzedawcą zobowiązanym” na podstawie umowy, o której mowa wart. 5 ustawy – Prawo energetyczne

1a. Sprzedawca zobowiązany ma obowiązek dokonać rozliczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1, chyba, że rozliczenia dokonuje wybrany przez prosumenta sprzedawca inny niż sprzedawca zobowiązany, na podstawie umowy kompleksowej.

1b. Obowiązek rozliczenia, o którym mowa w art. 4 ust. l, powstaje od daty wytworzenia po raz pierwszy energii elektrycznej w mikroinstalacji i trwa przez okres kolejnych l5 lat, nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2035 r.”,

1c. W zakresie nieuregulowanym ustawą do umów, o których mowa w ust. l lub w art. 41 ust. 19, w przypadku prosumenta będącego konsumentem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380) stosuje się przepisy o ochronie praw odbiorcy końcowego oraz przepisy dotyczące ochrony konsumenta1d. zakresie nieuregulowanym ustawą do umów, o których mowa w ust. 1 lub w art. 41 ust. 19, w przypadku prosumenta będącego konsumentem w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny stosuje się przepisy o ochronie praw odbiorcy końcowego oraz przepisy dotyczące ochrony konsumenta.

8. Koszty zakupu energii elektrycznej, ponoszone w związku z realizacją przez sprzedawcę zobowiązanego obowiązku zakupu energii elektrycznej, o którym mowa w art. 41 ust. 1, w art. 42 ust. 1 lub w art. 92 ust. 1, uwzględnia się w kalkulacji cen ustalanych w taryfie tego sprzedawcy, przyjmując, że każda jednostka energii elektrycznej sprzedawana przez tego sprzedawcę odbiorcom końcowym jest obciążona tymi kosztami w tej samej wysokości….”

Przepisy odnoszące się do dystrybucji energii reguluje Prawo Energetyczne. Dlatego też, zgodnie z art. 38a ust. 2 ustawy o OZE, do koordynatora klastra energii powinno się zastosować przepis art. 9d Ustawy Prawo Energetyczne w zakresie dotyczącym przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo w rozumieniu przepisów tej ustawy. Jednakże biorąc pod uwagę ustawowy zasięg terytorialny klastra oraz praktyczne założenie co do lokalizowania klastrów na końcówkach sieci, nie powinno to być barierą dla rozwoju klastrów łączących wytwarzanie z dystrybucją. Klaster energii prowadzący działalność w obszarze wytarzania i dystrybucji, to jednostka w ramach systemu dystrybucyjnego (OSD – operator systemu dystrybucyjnego) najczęściej niskiego lub co najwyżej średniego napięcia (do 110 kV), do którego przyłączono nie więcej niż sto tysięcy (100 000) odbiorców. Nie będzie więc musiał stosować się do wskazań zawartych w art. 9d ust. 1d Prawa energetycznego regulującego zakres wymaganej odrębności prawnej i organizacyjnej. OSD na wyższym poziomie. Nie będzie go obowiązywać zasada organizowania się więc w struktury zintegrowane pionowo.

VII.3 Wsparcie inwestorów lokalnych

Ustawa o oze stwierdza, że wytwarzanie energii w instalacjach oze wspierana jest przez państwo finansowo, poprzez system praw majątkowych traktowanych jako pomoc publiczna. Szczegółowe unormowania ustawowe zamieszczone są w:

„…Art. 39.

1. Maksymalna wartość pomocy publicznej jaką może otrzymać wytwórca energii elektrycznej z odnawialnego źródła energii w instalacji odnawialnego źródła energii, o której mowa wart. 72, jest równa różnicy między wartością stanowiącą iloczyn ceny referencyjnej, o której mowa w art. 77 ust. 1, obowiązującej w dniu złożenia oferty przez tego wytwórcę i ilości energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnego źródła energii w tej instalacji w okresie określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 92 ust. 7, a przychodami ze sprzedaży tej samej ilości energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnego źródła energii w tej instalacji ustalanymi według średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym ogłoszonej przez Prezesa URE na podstawie art. 23 ust. 2 pkt 181it. b ustawy -Prawo energetyczne, obowiązującej w dniu złożenia oferty.

2. Na łączną wartość pomocy publicznej dla wytwórcy energii elektrycznej z odnawialnego źródła energii w instalacji odnawialnego źródła energii, o której mowa w art. 72, składają się

1) różnica między przychodami ze sprzedaży energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnego źródła energii w instalacji odnawialnego źródła energii, o której mowa w art. 72, stanowiącymi iloczyn ilości energii i ceny podanej w ofercie dla tej energii elektrycznej a wartością sprzedaży tej samej ilości energii elektrycznej ustaloną według średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym w poprzednim kwartale ogłoszonej przez Prezesa URE na podstawie art. 23 ust. 2 pkt 18a ustawy Prawo energetyczne, obowiązującej w dniu złożenia oferty;

2) wartość praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia, świadectw pochodzenia z kogeneracji w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne oraz wartość praw majątkowych wynikających ze świadectw efektywności energetycznej, o których mowa w przepisach dotyczących efektywności energetycznej liczona na podstawie przychodów z ich sprzedaży lub wartość praw majątkowych wynikających ze świadectw uzyskanych w tym świadectw umorzonych, ustalona na podstawie, opublikowanej przez podmiot, o którym mowa w art. 64 ust. 1, średniej ważonej ceny praw majątkowych wynikających ze świadectwa za rok w którym świadectwo zostało wystawione…”

Szeroko komentowane wprowadzenie aukcyjnego systemu ustanawiania obu składników cen energii elektrycznej wytwarzanych w instalacjach oze, zostało unormowane w Rozdziale 4 ustawy o OZE, który wszedł w życie od 1stycznia 2017. Zgodnie z treścią zawartych w nim przepisów, aukcje przeprowadza się odrębnie (przy uwzględnieniu podziału na instalacje poniżej i powyżej 1 MW) na sprzedaż energii elektrycznej wytworzonej w instalacji OZE w ramach koszyków technologicznych. Dotyczy to między innymi wytwórców zrzeszonych w spółdzielniach jak też członków klastra energii.

W związku z ustawowym wskazaniem, iż klaster energii reprezentuje na zewnątrz koordynator klastra można odnieść wrażenie, że wsparcie w ramach koszyka technologicznego dedykowanego dla klastrów energii, co do zasady dotyczyć będzie wytwórców w ramach klastra, których reprezentantem będzie Koordynator. Potwierdzeniem powyższej tezy jest m.in. regulacja zawarta w ramach art. 93 ust. 9 ustawy o OZE. Na tej podstawie Operator Rozliczeń Energii Odnawialnej, po dokonanej weryfikacji wniosku, w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania, wypłaca wytwórcy, kwotę przeznaczoną na pokrycie ujemnego salda w ramach mechanizmu wsparcia aukcyjnego.

VIII Podsumowanie

Ustawa o OZE wprowadziła kilka pojęć dotychczas nie spotykanych w polskim systemie gospodarczym. Zwłaszcza w systemie wytwarzania i dystrybucji energii. Praktyczne funkcjonowanie tak spółdzielni energetycznych, jak też klastrów energii, wymaga niestety dalszych uregulowań lub wskazań ze strony właściwych organów państwowych. Prawdopodobnie nastąpi to w 2018r.

Niemniej, na podstawie obowiązujących regulacji prawnych już teraz wypracować można przykładową strukturę organizacyjną i zasady funkcjonowania spółdzielni lub klastra tworzonego z udziałowców zainteresowanych wspólnym inwestowaniem w źródło wytwórcze energii, (np. biogazownię, elektrownię fotowoltaiczną, małą elektrownię wodną, ciepłownię na biomasę). Brak jest natomiast wzorca do stworzenia jednostki prowadzącej działalność w zakresie dystrybucji i obrotu energią oraz paliwami gazowymi na danym obszarze. Wydaje się celowe sprecyzowanie zasad współdziałania w tym zakresie z gospodarzami terenu – jednostkami samorządu terytorialnego. Wiadomo, że taka jednostka zarządzająca lokalnym systemem wytwarzania i dystrybucji systemu lokalnego ( wyspy energetycznej) powinna spełniać wszystkie warunki określone w Prawie Energetycznym dla OSD (Operatora Systemu Dystrybucyjnego). Wskazać należy jednocześnie, że co do zasady, tworzenie zwłaszcza Klastrów jako struktur organizacyjnych jednostek gospodarczych związanych z energetyką, dotyczyć będzie tzw. „końcówek sieci” a więc obszarów wiejskich. Zatem miejsc, gdzie, jakość usług wielkich operatorów w zakresie dystrybucji paliw i energii jest utrudniona, a przede wszystkim są wyższe koszty obsługi małych odbiorców rozproszonych na dużym obszarze.

Dlatego też tworzenie lokalnych źródeł energii – tworzenie systemu energetyki rozproszonej (wysp energetycznych) jest szczególnie pożądane. W początkowej fazie spółdzielnia czy klaster, rolę OSD-na z praktycznych względów, będzie podejmować na majątku sieciowym dzierżawionym lub w inny sposób przekazanym przez obecnych operatorów lub właścicieli (gminy), a w późniejszym okresie na majątku własnym, powstałym w ramach konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych.

You must be logged in to post a comment Login

Komentarz