Efektywność energetyczna jako obszar współpracy pomiędzy nauką, biznesem i społeczeństwem – Adam Hernas

Adam Hernas

Efektywność energetyczna jako obszar współpracy pomiędzy nauką, biznesem i społeczeństwem

Definicja

Efektywność energetyczna (ang. energy efficiency) w ogólnym tego słowa znaczeniu to efektywne wykorzystanie energii w różnych jej postaciach (np. w postaci energii elektrycznej czy energii cieplnej). Z punktu widzenia zależności, które występują pomiędzy efektywnością energetyczną a działaniami na rzecz jej poprawy jest to stosunek uzyskanych wymiernych korzyści w wyniku użytkowania różnego rodzaju obiektów i urządzeń do ilości energii zużytej przez te obiekty i urządzenia [1].

Definicję legalną efektywności energetycznej zawiera EED (Energy Efficiency Directive), czyli dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE [2]. Głównym celem tej dyrektywy jest dalsza poprawa efektywności energetycznej w Unii Europejskiej poprzez podjęcie bardziej stanowczych kroków w kierunku redukcji o 20% zużycia energii pierwotnej. W rozumieniu art. 2 pkt 4 dyrektywy efektywność energetyczna to „stosunek uzyskanych wyników, usług, towarów lub energii do wkładu energii”.

Polskim odpowiednikiem tej dyrektywy jest ustawa o efektywności energetycznej [3], w jej aktualnym brzmieniu nadanym w 2016 roku. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy efektywność energetyczna to „stosunek uzyskanej wielkości efektu użytkowego danego obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, w typowych warunkach ich użytkowania lub eksploatacji, do ilości zużycia energii przez ten obiekt, urządzenie techniczne lub instalację, albo w wyniku wykonanej usługi niezbędnej do uzyskania tego efektu”. W kolejnym przepisie wyjaśniono, że pod pojęciem „efektu użytkowego” kryje się „efekt uzyskany w wyniku dostarczenia energii do danego obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, w szczególności wykonanie pracy mechanicznej, zapewnienie komfortu cieplnego lub oświetlenie”.

Poprawa efektywności energetycznej

Tematyka związana z poprawą efektywności energetycznej wynika z unijnej polityki energetycznej. Ta zaś w pierwszej kolejności jest dość mocno powiązana z sytuacją polityczną w Europie, która czasami implikuje destabilizację dostaw gazu. W związku z tym Unia Europejska podejmuje działania, których celem jest wypracowanie przyszłej wspólnotowej polityki energetycznej [4]. Jednym z priorytetów tejże polityki ma być tzw. „unia energetyczna”, czyli przyszła wspólnotowa instytucja, która ma się opierać na takich filarach, jak: bezpieczeństwo dostaw, zintegrowany europejski rynek energetyczny, efektywność energetyczna, redukcja emisji oraz badania i rozwój w dziedzinie energii. W dokumentach roboczych organów UE podkreśla się, że powołanie do życia unii energetycznej powinno zaowocować znacznym zmniejszeniem uzależnienia Europy od paliw kopalnych oraz zahamowaniem zjawiska zmiany klimatu [5].

Regulacje dotyczące poprawy efektywności energetycznej, oprócz tych zawartych w dyrektywie 2012/27/UE pojawiają się również w innych unijnych aktach prawnych. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć m.in.:

  • dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/30/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie, zużycia energii oraz innych zasobów przez produkty związane z energią – jest ona jedną z dyrektyw ramowych w sprawie ekoprojektu i etykietowania energetycznego, określanych jako dyrektywy EEL (Ecodesign and Energy Labelling);

  • EPBD (Energy Performance of Building Directive), czyli przekształconą dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i promującą dalszą poprawę charakterystyki energetycznej budynków w UE;

  • RES (Renewable Energy Sources directive), czyli dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 28/2009/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, która ustanawia m.in. wspólne ramy dla promowania energii pochodzącej z tego rodzaju źródeł oraz określa obowiązkowe krajowe cele ogólne w odniesieniu do całkowitego udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto.

Postanowienia powyższych dyrektyw zostały wprowadzone do polskiego porządku prawnego w drodze implementacji i zawarte w:

  • ustawie z dnia września 2012 r. o obowiązkach w zakresie informowania o zużyciu energii przez produkty wykorzystujące energię;

  • ustawie z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków;

  • ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii.

Zagadnienie poprawy efektywności energetycznej znajduje też swoje miejsce w narodowych politykach, w dokumentach strategicznych oraz w ogólnokrajowych programach energetycznych [6]. Chodzi tu głównie o takie rządowe dokumenty, jak:

  • Polityka energetyczna Polski do 2030 roku;

  • Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku);

  • Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski (2014);

  • Krajowy Plan Działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych;

  • Krajowy Plan mający na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii.

Wykaz unijnych i krajowych regulacji dotyczących poprawy efektywności energetycznej ilustruje poniższy rysunek.

Rys. 1. Unijne i krajowe regulacje prawne dotyczące poprawy efektywności energetycznej

Źródło: opracowanie własne.

Szczupłość miejsca nie pozwala na szczegółową analizę treści powyższych dokumentów. Winien jestem jednak informację, że ich wspólnym mianownikiem jest podjęcie w Unii Europejskiej, a zatem również w Polsce takich działań, dzięki którym nastąpi konsekwentne i zauważalne zmniejszanie energochłonności krajowych gospodarek. Trzeba przy tym pamiętać, że efektywność energetyczna to zagadnienie wielowymiarowe, stąd może być rozpatrywane pod różnym kątem, zaś prawidłowe podejście do tego zagadnienia może generować korzyści społeczne, ekonomiczne i niemniej ważne korzyści środowiskowe. Działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej przyczynią się bowiem do budowania postaw proekologicznych, do racjonalnego i zrównoważonego wykorzystania energii w każdej postaci, a co za tym idzie – do oszczędności tej energii. To zaś w znaczący sposób wpłynie na obniżenie emisji gazów cieplarnianych i tym samym na poprawę stanu środowiska, w którym żyjemy i w którym będą żyć przyszłe pokolenia.

Ustawa o efektywności energetycznej wprowadza w art. 19 ust. 1 ogólny katalog działań, które powinny być podejmowane w celu poprawy efektywności energetycznej. Zgodnie z zawartymi tam regulacjami będą to działania polegające na izolacji instalacji przemysłowych, przebudowie lub remoncie budynków wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi lub odzyskiwaniu energii, w tym energii w procesach przemysłowych. Działania te będą również obejmować modernizację lub wymianę: oświetlenia, urządzeń i instalacji wykorzystywanych w różnego rodzaju procesach (przemysłowych, energetycznych, telekomunikacyjnych, informatycznych). Modernizacja lub wymiana dotyczy także lokalnych sieci ciepłowniczych i lokalnych źródeł ciepła w rozumieniu ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów lub urządzeń przeznaczonych do użytku domowego. Poprawę efektywności energetycznej można również uzyskać poprzez ograniczenie strat, w tym związanych z poborem energii biernej, strat sieciowych związanych z przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej lub gazu ziemnego, strat na transformacji, w sieciach ciepłowniczych, a także tych związanych z systemami zasilania urządzeń telekomunikacyjnych lub informatycznych. Ustawa przewiduje też stosowanie do ogrzewania lub chłodzenia obiektów energii wytwarzanej w instalacjach OZE, ciepła użytkowego w wysokosprawnej kogeneracji w rozumieniu ustawy − Prawo energetyczne lub ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych.

Powyższy katalog działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej jest katalogiem ogólnym, zaś ustawa o efektywności energetycznej upoważnia w art. 19 ust. 2 ministra właściwego do spraw energii do ogłoszenia w drodze obwieszczenia szczegółowego wykazu przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej. W tym względzie obowiązuje obwieszczenie Ministra Energii z dnia 12 grudnia 2016 [7].

Efektywność energetyczna a zrównoważony rozwój

Efektywność energetyczna jest coraz częściej postrzegana w Polsce jako narządzie umożliwiające realizację konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju. Wyrażona w art. 5 Konstytucji RP, wprowadza obowiązek przestrzegania przez władze publiczne dyrektywy głoszącej, że jednym z warunków zrównoważonego rozwoju państwa jest zapewnienie skutecznej ochrony środowiska naturalnego. W literaturze zauważa się, że zrównoważony rozwój jest „procesem przemian”. Skoro jest to proces, to charakteryzuje go ciągłość działań, które w tym wypadku dotyczą zrównoważonej eksploatacji zasobów naturalnych w oparciu o zapewnienie harmonii pomiędzy kierunkami inwestowania i postępu technicznego. Tylko w ten sposób można zapewnić na przyszłość możliwość zaspokojenia ludzkich potrzeb i aspiracji [8].

Zasada zrównoważonego rozwoju to również jedna z podstawowych zasad, którymi kieruje się ochrona środowiska. Stąd została ona zamieszczona w ustawie – Prawo ochrony środowiska [9], w katalogu zasad ogólnych. Zgodnie z zawartą w art. 3 pkt 50 ustawy definicją „zrównoważony rozwój” to „taki rozwój społeczno – gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń”. Widać stąd, że w przyjętej definicji zrównoważonego rozwoju ustawodawcy chodzi o to, aby utrzymać na takim poziomie tempo zużycia zasobów nieodnawialnych, aby możliwe było ich naturalne odtworzenie lub ich zastąpienie stosownymi substytutami [10].

Współcześnie efektywność energetyczna nazywana jest też „szóstym paliwem” Unii Europejskiej i jest postrzegana jako największe źródło oszczędności energii, które jest w posiadaniu Europy obok takich źródeł energii, jak: węgiel, ropa naftowa, gaz, atom oraz źródła odnawialne (rys. 2). Zauważa się przy tym, że efektywność energetyczna to energia, która może być zaoszczędzona poprzez różnorakie działania. Jednak porównanie jej do energii pozyskiwanej ze źródeł nieodnawialnych (ropa naftowa, gaz, węgiel) daje jej prymat w zastosowaniu, gdyż jest ona najczystsza, bardziej dostępna i jednocześnie trwała [11].

Rys. 2. Źródła energii

Źródło: opracowanie własne.

Zagadnienie poprawy efektywności energetycznej dotyczy działań, których celem jest oszczędzanie energii w różnych sektorach gospodarki narodowej danego kraju. Konsekwencją tych zabiegów ma być także ograniczenie wpływu tychże sektorów na środowisko naturalne poprzez redukcję emisji gazów cieplarnianych. Jak wynika z poniższego wykresu, największe pokłady oszczędności energii w Unii Europejskiej znajdują się w takich sektorach gospodarki, jak: transport (33% zużycia energii finalnej), gospodarstwa domowe (25%), przemysł (25%) oraz usługi (14%).

Wykres 1. Zużycie energii końcowej (w %) w krajach UE-28 (2015)

Źródło: Eurostat.

Polskie realia odnośnie zużycia energii, które ilustruje wykres 2 są podobne, choć największym zużyciem energii w 2014 roku cechowały się gospodarstwa domowe (31%). Na kolejnych miejscach znalazły się takie sektory, jak: transport (26%), przemysł (24%), usługi (13%) oraz rolnictwo (6%). W porównaniu do roku 2004 sektorami, które charakteryzują się wzrostem zapotrzebowania na energię końcową są: transport (wzrost o 6%) oraz usługi (wzrost o 1%). Co ciekawe, pomimo spadku udziału odnotowanego przez gospodarstwa domowe o dwa punkty procentowe (z 33 do 31%) nadal pozostają one w Polsce największym konsumentem energii. Taki sam spadek odnotował również sektor rolnictwa (z 8 do 6%).

Wykres 2. Zużycie energii w Polsce w latach 2004-2014 (wg sektorów)


Źródło: GUS, Efektywność wykorzystania energii w latach 2004-2014, Warszawa 2016, s. 13.

Efektywność energetyczna – przykłady współpracy pomiędzy nauką, biznesem i

społeczeństwem

Pokładów marnotrawionej energii można szukać w różnych sektorach gospodarki. W przypadku gospodarstw domowych chodzi o istniejące budynki energochłonne, których zapotrzebowanie na energię jest znacznie wyższe, niż w budynkach energooszczędnych czy niskoenergetycznych. W Polsce realizowane są różne programy na rzecz poprawy tej efektywności. Ich wdrażanie ma jednak w głównej mierze na celu uzyskanie oszczędności energii cieplnej. Jeżeli zaś chodzi o redukcję zużycia energii elektrycznej przez budynki, to środkiem poprawy efektywności energetycznej są niezbyt liczne programy operacyjne oraz bardzo nieliczne kampanie edukacyjne, które promują zakup urządzeń energooszczędnych. W ostatnim przypadku realnym środkiem wpływającym na oszczędności energii są etykiety energetyczne. Jednak wiedza na ich temat jest nadal stosunkowo niska w społeczeństwie, dla którego wciąż cena jest najbardziej istotnym czynnikiem w podjętej decyzji zakupowej. Stąd większość społeczeństwa nie kieruje się przy wyborze danego urządzenia przede wszystkim jego klasą energetyczną. Wynika to stąd, że brakuje mu informacji, które wskazywałyby na fakt, iż oszczędności energii to nie tylko bieżące oszczędności na rachunku, ale w głównej mierze niepomierne korzyści dla środowiska. Jest to o tyle istotne, że w Polsce w najbliższych latach prognozuje się narastające zużycie energii elektrycznej przez gospodarstwa domowe, które już teraz wyposażane są w coraz więcej urządzeń elektrycznych. Stąd w tym obszarze można dostrzec znaczący potencjał możliwych oszczędności [12].

Jest to trafne spostrzeżenie, które znajduje swoje poparcie w różnych opracowaniach poświęconych tej tematyce. Każdy potencjalny nabywca takiego urządzenia powinien mieć przy tym świadomość, że im wyższa jego klasa efektywności energetycznej, tym bardziej jest ono energooszczędne, a co za tym idzie – cechuje się mniejszymi kosztami utrzymania oraz wywiera mniej szkodliwy wpływ na środowisko naturalne. W tym celu, w ramach różnych działań, powinny być podejmowane wspólne akcje edukacyjne promujące etykiety energetyczne, zaś ich prowadzeniem powinny zająć się osoby wywodzące się zarówno ze środowisk naukowych, jak i przedstawiciele producentów takich urządzeń oraz osoby zatrudnione w strukturach samorządu terytorialnego jako zarządcy energią.

Trzeba jednak mieć na uwadze to, że oprócz gospodarstw domowych znaczący udział w finalnym zużyciu energii elektrycznej w Polsce mają również inne sektory gospodarki, takie jak przemysł, transport i usługi. Co więcej, w załączniku nr 2 do „Polityki energetycznej Polski do 2030 roku” [13] przewidziano dalszy wzrost finalnego zużycia energii elektrycznej o 55%, z poziomu 9,5 [Mtoe]1 w 2006 roku do 14,8 [Mtoe] w roku 2030.

Audyt energetyczny przedsiębiorstwa

Ustawą z 2016 r. o efektywności energetycznej wprowadzono do polskiego porządku prawnego obowiązek przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa. Zasady jego przeprowadzania określają przepisy zawarte w dodanym do ustawy Rozdziale 5 (art. 36 – 38 ustawy). Zgodnie z zawartymi tam regulacjami obowiązek przeprowadzania audytu energetycznego dotyczy przedsiębiorcy, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniał średniorocznie przynajmniej 250 pracowników lub osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych przekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro. Dotyczy to również przedsiębiorcy, którego lub sumy aktywów bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro.

Z powyższych regulacji wynika, że z obowiązku przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa zostali zwolnieni: mikroprzedsiębiorcy, mali przedsiębiorcy oraz średni przedsiębiorcy, w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Nie dotyczy to również przedsiębiorcy, który posiada system zarządzania energią lub system zarządzania środowiskowego i w ramach tych systemów przeprowadził już audyt energetyczny. W pozostałych przypadkach ustawodawca wprowadził obowiązek przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa lub zlecanie jego przeprowadzenia co 4 lata.

Nie oznacza to jednak, że wykonanie takiego audytu nie powinno być zlecane w przedsiębiorstwach, które zostały zwolnione z tego obowiązku. Wśród wielu korzyści, które wiążą się z tego rodzaju działaniami należy wymienić chociażby te dotyczące wykazania wielkości bieżących strat energii w danym przedsiębiorstwie. Audyt energetyczny pozwala bowiem wskazać na obszary, w których występują te straty, zaś na końcu uzyskuje się rekomendacje odnośnie dokonania działań naprawczych. Zwieńczeniem takiego audytu jest zatem redukcja energii w różnych obszarach działalności przedsiębiorstwa, a to przekłada się na poprawę jego sytuacji finansowej z tytułu zaoszczędzonych środków. Równie ważny jest aspekt środowiskowy tego rodzaju działalności, który implikuje redukcję emisji szkodliwych gazów cieplarnianych. Widać stąd, że audyt energetyczny wpływa w korzystny sposób na realizację misji każdego przedsiębiorstwa, którą powinny być działania na rzecz osiągnięcia równowagi pomiędzy wartościami ekonomicznymi (zyskiem) i etycznymi (dobrem moralnym). To zaś wiąże się m.in. z podejmowaniem działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego.

Gminna polityka energetyczna

Innym obszarem, w którym można uzyskać poprawę efektywności energetycznej poprzez współpracę na linii: nauka – biznes – społeczeństwo jest gminna polityka energetyczna. Jest ona realizowana w oparciu o różne akty prawne, a także rządowe i lokalne dokumenty o strategicznym znaczeniu. Nie sposób w tego rodzaju opracowaniu omówić wszystkich tych dokumentów. Pragnę jednak podkreślić, że wśród aktów prawnych na pierwszy plan wysuwa się ustawa o samorządzie gminnym [14], w której postanowiono, że zaopatrzenie w energię elektryczną, cieplną i gaz należy do zadań własnych gminy. Bardziej szczegółowe regulacje dotyczące realizacji tego zadania zostały zawarte w art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne [15]. Postanowiono w nim m.in., że do zadań własnych gminy należy planowanie i organizacja działań mających na celu racjonalizację zużycia energii i promocję rozwiązań zmniejszających zużycie energii na obszarze gminy. Ustawa zobowiązuje wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do opracowania projektu założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. Projekt ten powinien być sporządzany dla obszaru gminy co najmniej na okres 15 lat oraz aktualizowany co najmniej raz na 3 lata. Natomiast promocja rozwiązań zmniejszających zużycie energii w gminie może się przejawiać w wielopłaszczyznowej edukacji mieszkańców, polegającej na organizowaniu w gminie akcji promujących poszanowanie energii, a także festiwali czy programów edukacyjnych poświęconych tej tematyce [1].

Co więcej, przepis zawarty w art. 19 ust. 1 pkt 3a ustawy – Prawo energetyczne przewiduje możliwość realizacji gminnej polityki energetycznej w oparciu o stosowanie środków poprawy efektywności energetycznej w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy o efektywności energetycznej. Postanowiono w nim, że gmina jako jednostka sektora publicznego powinna realizować swoje zadania, stosując co najmniej jeden z poniższych środków poprawy efektywności energetycznej:

  • realizacja i finansowanie przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej;

  • nabycie urządzenia, instalacji lub pojazdu, charakteryzującego się niskim zużyciem energii oraz niskimi kosztami eksploatacji;

  • wymiana eksploatowanego urządzenia, instalacji lub pojazdu na urządzenie, instalację lub pojazd, o których mowa wyżej, lub ich modernizacja;

  • realizacja przedsięwzięcia termomodernizacyjnego w rozumieniu ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów;

  • wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego.

Jeżeli chodzi o przykład rządowego dokumentu o strategicznym znaczeniu dla poprawy efektywności na poziomie lokalnym, to z całą pewnością należy do nich Polityka energetyczna Polski do 2030 roku [13]. Postanowiono w niej, że jednym z priorytetowych celów polityki energetycznej kraju ma być poprawa efektywności energetycznej polskiej gospodarki. Pozwoli to następnie ograniczyć wzrost zapotrzebowania na paliwa nieodnawialne i w konsekwencji przyczyni się do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego całego kraju. Jednym z narzędzi, które ma umożliwić realizację tego celu jest zaś takie działanie jednostek samorządu terytorialnego, które uwzględnia zastosowanie partnerstwa publiczno – prywatnego oraz partycypację w środkach publicznych na prace badawczo – rozwojowe poświęcone nowym rozwiązaniom zmniejszającym zużycie energii we wszystkich kierunkach jej przetwarzania oraz użytkowania.

Innym rządowym dokumentem poświęconym tematyce poprawy efektywności energetycznej w Polsce jest Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski [16], który doczekał się już trzeciej odsłony. Wzorem poprzednich rozwiązań zawiera on opis środków poprawy efektywności energetycznej dla Polski do 2020 roku w podziale na sektory końcowego wykorzystania energii oraz obliczenia dotyczące oszczędności energii finalnej uzyskanych w latach 2008-2012 i planowanych do uzyskania w 2016 roku. Na potrzeby Krajowego Planu Działań wprowadzono nowy podział środków, które zapewnią realizację celów w zakresie efektywności energetycznej. Dotyczą one takich działań, jak chociażby poprawy efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej.

Nie ulega wątpliwości, że gminna polityka energetyczna powinna być kształtowana w oparciu o realizację różnych strategicznych celów. Jednym z nich jest współpraca lokalnych władz ze wszystkimi podmiotami na rzecz zrównoważonego rozwoju gminy. Realizacja tego celu może zaś przejawiać się w działaniach polegających na współpracy władz gminy z lokalnymi przedsiębiorcami, środowiskiem naukowym oraz osobami zajmującymi się zawodowo lub naukowo tematyką zrównoważonego rozwoju. Realizacja tego celu pozwoli gminie na efektywne zarządzanie energią i środowiskiem. Jednak kompleksowe podejście do tego zagadnienia wymaga utworzenia w każdej gminie komórki odpowiedzialnej za zarządzanie energią. W zależności od wielkości gminy w komórce tej może pracować tylko jedna osoba (menadżer energetyczny), ale może to być także grupa osób tworzących sekcję czy biuro zarządzania energią. Nie należy przy tym zapominać, że współczesne zarządzanie energią w każdej jednostce samorządu terytorialnego, w tym również w gminie nie może być dobrze realizowane bez nabycia specjalistycznej wiedzy, a taką dysponują uczelnie wyższe. Dlatego poprawa efektywności energetycznej w gminie poprzez umiejętne zarządzanie energią nie może odbyć się bez współpracy władz lokalnych z tymi uczelniami [1].

Klaster energii

Bardzo dobrym sposobem na pobudzanie aktywności biznesu, nauki i społeczeństwa w zakresie poprawy efektywności energetycznej jest klaster energii. Funkcjonowanie klastra reguluje ustawa o odnawialnych źródłach energii w brzmieniu nadanym w 2016 roku [17], a obowiązującym od dnia wejścia w życie noweli, czyli od 1 lipca 2016 roku. Zgodnie z wprowadzoną do ustawy definicją jest to: „Cywilnoprawne porozumienie, w skład którego mogą wchodzić osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki naukowe, instytuty badawcze lub jednostki samorządu terytorialnego, dotyczące wytwarzania i równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji lub obrotu energią z odnawialnych źródeł energii lub z innych źródeł lub paliw, w ramach sieci dystrybucyjnej o napięciu znamionowym niższym niż 110 [kV], na obszarze działania tego klastra nieprzekraczającym granic jednego powiatu lub 5 gmin”. Tak zdefiniowany klaster energii ilustruje poniższy rysunek.

Rys. 3. Klaster energii

Źródło: Klastry energii. Warto wiedzieć więcej, publikacja Ministerstwa Energii, s. 8.

Klaster energii jest zatem dobrym narzędziem, umożliwiającym współpracę różnych grup społecznych i środowisk. Co więcej, jedną z korzyści, którą można osiągnąć dzięki istnieniu klastra jest aktywizacja i rozwój społeczeństwa obywatelskiego poprzez stworzenie możliwości zawarcia szerokiego porozumienia pomiędzy wszystkimi uczestnikami klastra energii, w tym pomiędzy obywatelami, przedstawicielami nauki oraz lokalnym biznesem i władzami samorządowymi [18].

Zakończenie

Lektura tego opracowania pozwala twierdzić, że pokładów efektywnego wykorzystania energii jest wiele, zaś odpowiedzialne podejście do zagadnienia poprawy efektywności energetycznej może przynieść wymierne korzyści społeczne, ekonomiczne i środowiskowe. Jakkolwiek wynikający z art. 5 Konstytucji obowiązek zapewnienia prawidłowej ochrony środowiska naturalnego jest głównie kierowany do władz publicznych, to jednak dbanie o środowisko, w którym żyjemy jest obowiązkiem każdego z nas. Jak wykazano, efektywność energetyczna na stałe wpisuje się w tego rodzaju działania, gdyż redukcji energii towarzyszy ograniczenie emisji i tym samym poprawa stanu środowiska.

Efektywnoś

energetyczna to obszar współpracy pomiędzy różnymi grupami społecznymi i środowiskami. Zebrany w tym opracowaniu materiał dotyczy współpracy pomiędzy nauką, przedsiębiorcami i społeczeństwem. Został on także uzupełniony o zagadnienia związane z gminną polityką energetyczną oraz wynikającą z niej współpracą lokalnych władz ze wszystkimi podmiotami na rzecz zrównoważonego rozwoju. Na tej podstawie udowodniono, że współpraca w zakresie efektywnego gospodarowania energią w różnych jej postaciach powinna obejmować wielorakie działania. Mając na uwadze hasło: „Myśl globalnie – działaj lokalnie” w pierwszej kolejności powinny to być działania edukacyjne, głównie podejmowane przez uczelnie wyższe i mające na celu przekazanie specjalistycznej wiedzy związanej z zagrożeniami środowiska na poziomie lokalnym oraz ze sposobami walki z tymi zagrożeniami w oparciu o przykłady płynące z najbliższego otoczenia. W tym kontekście znajomość zagadnień związanych z efektywnością energetyczną może znacząco wpłynąć na poziom świadomości (w tym ekologicznej) lokalnych społeczności, zaś podejmowana w tym kierunku współpraca pomiędzy nauką, biznesem, lokalną administracją i społeczeństwem przyniesie korzystne dla wszystkich efekty [19].

Literatura:

  • A. Hernas, Efektywność energetyczna – szóste paliwo jednostek samorządu terytorialnego, [w:] D. Woźniak, P. Wicher (red.), 25 lat samorządu terytorialnego w Polsce – jednostka i społeczeństwo, teraźniejszość i perspektywy, Nowy Sącz 2016

  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE, Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, s.1

  • Ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej, Dz. U. z 2016 r. poz. 831

  • M. Tatarzyński, Polityka energetyczna Unii Europejskiej, [w:] „Bezpieczeństwo narodowe”, Raport BBN, Warszawa 2007

  • Pakiet dotyczący unii energetycznej, dokument roboczy Komisji Środowiska, Zmiany Klimatu i Energii (ENVE) z dnia 4 maja 2015 r.
  • Z. Parczewski, Efektywność energetyczna w wybranych krajach UE, USA oraz w Polsce (trendy zmian, mechanizmy i instrumenty polityki), Instytut Energetyki – Instytut Badawczy w Warszawie, Warszawa 2014

  • Obwieszczenie Ministra Energii z dnia 12 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowego wykazu przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, M. P. z 2016 r. poz. 1184

  • K. Górka, B. Poskrobko, W. Radecki, Ochrona środowiska, Warszawa 2001

  • Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz. U. 2001 nr 62 poz. 627 ze zm.

1[toe] – tona oleju ekwiwalentnego; energetyczny równoważnik jednej metrycznej tony ropy naftowej o wartości opałowej równej 10.000 kcal/kg. Często używana jest jednostka pochodna [Mtoe], równa 1 000 000 [toe].

You must be logged in to post a comment Login

Komentarz